Difícil, difícil, difícil ! Maar het leven gaat door.

‘Moeilijk, moeilijk, moeilijk; het is complex’.  De huidige wurggreep van de Trump-administratie weegt zwaar op de Cubanen. Toch gaat het leven gaat, een andere keuze is er niet. Impressies van twee weken in Cuba. 
‘Trump heeft zijn huiswerk goed gemaakt’ 
Ibis, de verantwoordelijke voor de contacten met Europa bij ICAP – de Cubaanse Vriendschapsorganisatie, verraste me met deze ‘positief’ klinkende uitspraak. De realiteit is minder positief. Systematisch heeft Trump de drie belangrijkste buitenlandse inkomstenbronnen van Cuba droog gelegd: toerisme – remesas – medische brigades. Onder bedreiging van sancties hebben de Spaanse hotelketens Meliá, Iberostar, Barceló en Canadese Blue Diamond zich uit Cuba teruggetrokken. De weinige toeristen kunnen hun Visa en Mastercard niet meer in Cuba gebruiken. De remesas zijn sterk teruggelopen, sinds het onmogelijk is om via Western Union geld vanuit het buitenland naar familie in Cuba te sturen. De Trump-administratie zet landen onder druk om de samenwerking met de Cubaanse medische brigades te verbreken:  Ecuador, Argentinië, Honduras, Guatemala, Guyana hebben de beslissing al genomen. Brazilië en Mexico weerstaan alsnog aan de druk. 
Bovendien heeft Trump feitelijk verbod op olieleveringen aan Cuba afgekondigd. In 2026 heeft Cuba slechts één lading olie ontvangen: ongeveer 100.000 ton ruwe olie, geschonken door Rusland, meer niet.

Stroomonderbrekingen 
De ‘apagones’ wegen zwaar op de mensen. Havana mag zich nog gelukkig prijzen met stroomonderbrekingen van beperktere duur. Grote delen buiten de hoofdstad hebben slechts elektriciteit gedurende 2 à 3 uur.  Geen elektriciteit betekent: geen eten bewaren in koelkasten, warme nachten zonder ventilator, niet kunnen elektrisch koken. Lis woont in Marianao, één van de 15 gemeentes van de provincie Havana. ‘Mensen leven in constante stress. De uren dat er stroom is, moeten de mensen snel schakelen en moet alles tegelijk gebeuren: water oppompen om de citernen aan te vullen, eten koken, kleren wassen’.
Het landelijke dorp van Jorge, op 8km van Sibanicú krijgt slechts 2 à 3 uur stroom per dag. Hierdoor is het dorp afgesneden van het nationaal communicatie-netwerk. Bellen of whatsappen is onmogelijk. Om het bankkantoor te laten weten dat Jorge de volgende dag zijn loon wil komen innen, moet hij een dorpsgenoot die naar Sibanicú rijdt, inschakelen. Elektrisch koken, ooit door de regering gepromoot met het verdelen van elektrische stoompannen, is onmogelijk. Buidons gas zijn te duur en niet meer te krijgen. Iedereen kookt nu op houtskool, en meer nog met leña – hout.

Benzineschaarste en elektrisch vervoer 
Sinds Trump de olieleveringen aan Cuba blokkeert, is het probleem van de lange wachtrijen aan de benzinestations ‘opgelost’: er is gewoon geen benzine meer te krijgen. Tot mijn verbazing rijden er nog auto’s door de straten van Havana. Niet veel, maar toch: Trump wel laat wel toe dat particulieren benzine en diesel invoeren, niet in grote hoeveelheden én vanzelfsprekend wel vanuit de Verenigde Staten. De prijs per liter liegt er niet om: 5 dollar. 
Daniel heeft een kleine auto van de jaren ’80. Na zijn pensioen vulde hij zijn inkomen aan als chauffeur van La Nave, de Cubaanse Uber. Door de benzineschaarste staat de auto nu stil, tenzij voor persoonlijk gebruik. Daniel heeft zich in januari via internet bij een benzineleverancier aangemeld; vandaag staat hij op plaats 5.500 op een totaal van 15.000 wachtenden. Als hij aan de beurt is, krijgt hij een SMSje en kan hij gaan tanken. 
Cuba raffineert een deel van de eigen opgepompte ruwe petroleum. Dat laat de overheid toe om essentiële sectoren te bevoorraden, zoals de generatoren van klinieken. Taxi’s krijgen ook een beperkt quotum toebedeeld, wat ze efficiënt moeten gebruiken. 
Opvallend in het straatbeeld zijn de elektrische fietstaxi’s. Voor vier à zesduizend dollar kan je een Chinese ‘triciclo’ kopen, een investering die blijkbaar rendabel is. Voor een rit binnen Havana betaalt de passagier naargelang de afstand 250 à 400 pesos. Sommige triciclos volgen een vast traject tussen de wijken van Havana en vervangen de collectieve taxi’s van vroeger; andere rijden per opdracht. 

Ondanks de frustratie, het leven gaat door. 
De VS-wurggreep weegt zwaar op de Cubanen. Lis verwoordt het zo: ‘De Cubanen ervaren de situatie nu alsof er elke dag iets wordt afgenomen, dat het altijd maar erger wordt. De mensen vragen zich af of er nog een einde komt aan de stroompannes? Wanneer de kinderen opnieuw een vaste leerkracht in de klas krijgen? Wanneer de prijzen van het eten opnieuw normaal worden?’. 
En tegelijk: ondanks de moeilijke situatie gaat het leven verder. In Havana rijden de triciclos aan en af. Mensen zijn druk in de weer. De bedrijven en de administratieve diensten doen er alles aan om te blijven draaien, ook als is het omwille van de stroompannes maar op halve kracht. Het personeel behoudt zo zijn loon. De overheids- en privérestaurants blijven open. De groentemarkten en openbare markten trekken veel volk. 
De Cubanen blijven niet bij de pakken zitten. Het is nu zomervakantie voor de jeugd, een periode waarin de sportclubs elk jaar provinciale en nationale tornooien en kampioenschappen organiseren. Door het gebrek aan benzine voor het transport vallen deze activiteiten weg. De sportclubs vangen de leegte op door in elke gemeente sportdagen te organiseren. ‘Dat is natuurlijk niet hetzelfde qua uitdagingen voor de jongeren, maar we blijven niet stilzitten. Het blijft belangrijk om de jongeren iets aan te bieden’. De situatie is moeilijk, maar de mensen blijven rustig en trekken zich op aan het goede. Aldus Osnerys, de provinciale vertegenwoordiger van ICAP in Camagüey. Hier komen de mensen elk weekend naar de pleinen voor een concert en ze dansen. Begin juli ging hier de carnaval-parade door, veel kleiner dan de andere jaren, overdag en niet ’s avonds om energie te sparen. De kinderen vinden dat fijn. We moeten  onze trots over onze cultuur niet opgeven, wat dit zijn wij, Cubanen, dit is ons leven, onze volksaard.